
ÖNLÜK
Önlük cümlənin bir üzvünün digər üzvünə münasibətini nəzərə çarpdıran
nizamlı sözlərdir. Önlüklər öz morfoloji quruluşuna görə aşağıdakı kimi
bölünür:
1. Sadə - of [ɔv], [əv] , for [fɔ:], [fə], in [ɪn] , at [æt], [ət], on
[ɔn], by [baɪ], to [tu:], [tu], [tə], with [wɪð]
2. Ön şəkilçinin köməyi ilə yaranan düzəltmə önlüklər;
below [bɪ'lou] aşağı, alçaq, aşağı (keyfiyyət); beneath [bɪ'ni:θ]
aşağısına, altına; across [ə'krɔs] arasından, içərisindən; between [bɪ'twi:n]
arasında
3. İki sadə sözdən təşkil edilmiş mürəkkəb önlüklər;
into ['ɪntu], [ɪntə] (hara? sualına cavab verir; -a-ə, --ya-yə; into
the garden bağa, bağın içinə
upon [ə'pɔn], [əpən] da-də, üstündə; onto ['ɔntu] a-ə; to get onto
a horse ata oturmaq;
within [wɪ'ðɪn] hüdudunda, içərisində, daxilində, çərçivəsində;
within a year - il ərzində, bir ilin daxilində;
without [wɪ'ðaut] sız-siz-suz-süz; kənardan, bayırdan, eşikdən, bayır
tərəfdən; go without - onsuz ötüşmək;
throughout [θru:'aut] hər yerdə, bütün hər yürdə; bütün
münasibətlərdə, bütün əlaqələrdə;
4. Daha çox texniki və ictimai-siyasi ədəbiyyatda istifadə olunan, önlük
rolunu oynayan söz birləşmələri qrup önlüklər;
according as [ə'kɔ:dɪŋ æz ] baxaraq, müvafiq olaraq; according to [ə'kɔ:dɪŋ
tu: ] uyğun, uyğun olaraq
accordance [ə'kɔ:dəns] razılıq; in accordance with [ɪn ə'kɔ:dəns wɪð
] - uyğun olaraq, müvafiq olaraq;
mean [mi:n] vasitə, üsul; in the mean time - bu arada, bu anda, bu
zaman ; by means of - vasitəsi lə, köməyi ilə;
as far as
- belə uzaq, qədər, nə qədər ki; I will go as far as the station with
you - Mən Sizi stansiyaya qədər ötürərəm; far as I know nə qədər ki
mənə məlumdur;
as for
- nə aiddirsə; as for me, you may rely upon me Mənə nə qədər aiddirsə,
onu da mənə qoyun.
5. Feli sifətdən törəmiş önlüklər:
during ['djuərɪŋ] - ərzində, müddətində, vaxtında;
concerning [kən'sə:nɪŋ] nisbi olaraq, haqqında, barəsində, aid olaraq
regarding [rɪ'gɑːdɪŋ] haqqında, barəsində, xüsusunda;
MƏKAN VƏ İSTİQAMƏT ÖNLÜKLƏRİ
on
[ɔn] -
The spoon is on the tray.
Qaşıq məcməyidədir.
on
[ɔn] - -da-də, üstündə; the book is on the table - kitab stolun
üstündədir;
on
[ɔn] - əsasında, uyğun olan; based on facts - faklar əsasında;
on
[ɔn] - əlaqədar, münasibətlə; what are your ideas on the subject? -
Siz bu münasibətlə nə bilirsiniz?
on
[ɔn] - vaxt bildirərkən; on Friday cümə günü; on the seventh of
November yeddisi noyabrda ;
in
[ɪn] - The pen is in the box. Qələm qutudadır.
in
[ɪn]
(harada sualına cavab verib, yer bildirərkən) da-də, içində,
içərisində; in that town həmin şəhərdə; in the street küçədə;
in
[ɪn] (nəxaxt? sualına cavab verib, vaxt bildirərkən) zamana,
müddətinə, -da-də; in March martda; n such a storm belə bir
çovğunda; in the morning (evening) - səhər (axşam) vaxtında; in
suummer (winter) - yayda (qışda);
in
[ɪn] la-lə, ilə; in pencil karandaşla; paint in oils yağlı
boyalarla çəkmək;
in
[ɪn] (şərait, hal-vəziyyəti bildirmək üçün) zaman, vəziyyətdə,, -da-də;
I found him in a gloomy mood - Mən onu qaşqabaqlı vəziyyətdə gördüm; I
found him in crossing the river - Mən onu çayı keçən zaman gördüm.
in
[ɪn] (mücərrəd isimlərlə işlədilərək, məqsid, səbəb bildirir) - in
honour - şərəfinə; in memory xatirə olaraq; in reply (to) - cavab
olaraq, cavabında;
in
[ɪn] görə, uyğun olaraq; in all probability - ehtimala görə, çox
güman; hand in hand - əl-ələ, birgə; the man in question - haqqında
danışılan adam;
at
[æt], [ət] - She works at an office. O, ofisdə işləyir.
at
[æt], [ət] - (yer bildirərkən) - at the door qapının ağzında; at the
corder of the table stolun kənarında;
at
[æt], [ət] - (vaxt bildirərkən) - at six o'clock saat altıda; at
daybreak - sübh vaxtı, dan yeri söküləndə: at night gecə, gecə
vaxtı;
at
[æt], [ət] - a-ə, -ya-yə; at first - əvvəlcə, birinci olaraq; at all
- ümumiyyətlə; at best - ən yaxşı halda; at times hərdən, bəzən; not
at
all - heç də, zərrə qədər də olsa, bir az da olsa;
under
['ʌndə] The dog is sleeping under the table. İt masanın
altında yatır.
under
['ʌndə] altında, altına;
under
['ʌndə] aşağı, omdan aşağı;
under
['ʌndə] zamanı, dövründə; under Peter I - birinci Ptotrun dövründə;
sell under cost - qiymətini aşağı salmaq: children under 16 16 yaşa
qədər uşaqlar;
under
['ʌndə] görə, uyğun olaraq, müvafiq olaraq; nder the present
agreement - bu müqaviləyə görə; under present conditions bu şərtlər
daxilində; under the new law yeni qanuna görə; be under repair -
təmirdə olmaq; speak under one's breath - pıçıltı ilə danışmaq; under
oat andı qəbul etmiş, and içmiş;
In front of - qarşımda; The blackboard is in front of me. Lövhə mənim
qarşımda yerləşir.
near
[nɪə] - Our house is near the river. Bizin ev çayın
yaxınlığında yerləşir.
near
[nɪə] yaxında, yaxınlıqda;
near
[nɪə] (vaxt bildirərkən) yaxın; the draws near midnight - vaxt
gecəyarıya çəkir;
across
[ə'krɔs] - The train went across the fields. Qatar çöllükdən
keçdi.
across
[ə'krɔs] arasından, içərisindən; across the bridge küncdən; across
the road - yoldan;
between
[bɪ'twi:n] - arasında; - A village between two hills. Kənd iki
təpəmim arasında yerləşir.
among
[ə'mʌŋ] arasında, ortasında; a village among the hills - dağların
ortasında kənd; I rate him among my friends - mən onu öz dostum hesab
edirəm; he is numbered among the dead - Onu ölmüş hesab edirlər. one
among a thousand mindən biri; among the ancient Greeks - qədim
yunanlar arasında;
among
[ə'mʌŋ] - I saw a light among the trees. - Mən ağaclar arasında
işıq gördüm
amongst
[ə'mʌŋ(st)] arasında, ortasında; -dan-dən; it is one instance amongst
many bu, baş verən hadisədən biridir;
İSTİQAMƏT ÖNLÜKLƏRİ
to
[tu:] -
We went to the station.
Biz vağzala getdik.
to
[tu:] a-ə-ya-yə; tərəf, sarı, qarşı; he went to the cinema - O,
kinoya getdi. I gave this book to my friend - Mən bu kitabı dostuma
verdim.
to
[tu:] nisbətən, müqayisə etdikdə, haqqında; to arms! - hamı silaha!
to my knowledge - mən bilən, mən bildiyimə görə; to my taste mənim
fikrimə görə;
to
[tu:] - the way to Moscow Moskvaya yol; turn to the right - sağa
dönün; I am going to the University - Mən universitetə gedirəm. the
windows look to the south pəncərə cənuba baxır;
to
[tu:] hərəkət, məsafə, vaxt məhdudiyyətini göstərir; (from Saturday)
to Monday şənbədən bazar ertəsinə qədər; he could be anywhere from 40
to 60 - ona 40-60 yaş vermək olar;
to
[tu:] - ən yüksək dərəcəni göstərir; to the best advantage - ən yaxşı
şəkildə; to the minute - dəqqəbədəqiqə; dəqiqəyə qədər dəqiqliklə;
to
[tu:] hərəkətin məqsədini göstərir; to the rescue köməyə; to that
end - bu məqsədlə;
to
[tu:] - a letter to a friend - dosta məktub; He has been a good father
to them - O, ona yaxşı ata olmuşdu. secretary to the director -
direktorun katibi; assistant to the professor - professorun assistenti;
to
[tu:] - face to face - üz-üzə; shoulder to shoulder çiyin-çiyinə;
key to the door qapının açarı; to fasten to the wall - divara
bərkitmək;
into
['ɪntu] -
She put the pencil into the box.
O, qələmi qutuya qoydu.
into
['ɪntu] (hara? sualına cavab verir) a-ə-ya-yə; into the garden
bağa, bağın içinə;
into
['ɪntu] - make into - işləmək; o turn water into ice - suyu buza
çevirmək; to grow into manhood (womanhood) - yaşlı kişi (qadın) olmaq;
to transmute water power into electric power - suyun enerjisini
elektrik enerjisinə çevirmək;
into
['ɪntu] - to go into the house evə daxil olmaq; to fall into the
river - çaya yıxılmaq; to walk into the square - meydana çıxmaq; to
vanish into a crowd - basabasda itmək; looking into the future -
gələcəyə nəzər;
into
['ɪntu] - her reflections shifted into the past - O, fikrən keçmişə
qayıtdı;
into
['ɪntu] - to enter into a list - siyahıya daxil etmək; to divide (to
cut, to break, etc.) into so many portions - bir neçə hissəyə bölmək
(kəsmək, xördalamaq və s);
towards
[tə'wɔ:dz] -
He was moving towards the door.
O, qapıya doğru hərəkət etdi.
towards
[tə'wɔ:dz] a-ə-ya-yə; tərəf, sarı; the windows look towards the sea
pəncərə dənizə sarı baxır; his back was turned towards me O, mənim
arxamda dayandı;
towards
[tə'wɔ:dz] haqqında, barəsində; attitude towards art - incəsənətə
münasibət;
towards
[tə'wɔ:dz] yaxın; toward(s) noon günortaya yaxın; towards the end
of November - noyabrın sonlarına yaxın; towards morning (evening) κ
σςπσ (βεχεπσ) - səhərə (axşama) yaxın;
towards
[tə'wɔ:dz] məqsədilə, üçün, görə, ötrü; toward(s) saving some money
bir az pul toplamaq məqsədi ilə; to save money towards an education -
təhsil almaqdan ötrü pul toplamaq;
from
[frɔm]
I am coming from the cinema.
Mən kinoteatrdan gəlirəm.
from
[frɔm] (haradan? kimdən? Suallarına cavab verir) - dan dən; from the
top - təpədən, zirvədən, kəllədən; from my brother - mənim
qardaşımdan; from Leningrad - Leninqraddan; where is he coming from?
- O, haradan gəlir?
from
[frɔm] ( nə vaxtdan bəri? nə vaxtdan? Suallarına cavab verir) dan
dən; from morning till night səhərdən gecə yarıyadək;
from
[frɔm] dan dən; she concealed it from me - O, bunu məndən gizlətdi.
from the beginning of the book kitabın əvvəlindən; from floor to
ceiling döşəmədən tavana qədər; from end to end - bu ucdan o uca
qədər; from ten to twenty thousand - ondan iyirmi minə qədər; from
my point of view - mənim nöqteyi-nəzərimdən;
from
[frɔm] üçün, ucundan, ucbatından, əsasən; paint from nature -
naturadan çəkmək;
from
[frɔm] - from the (very) beginning - lap əvvəldən (başlanğıcdan);
eginning of the century - əsrin əvvəlindən; from a child uşaqlıqdan;
from before the war müharibəyə qədərki vaxtlardan; beginning from
Friday week - növbəti cümə günündən başlayaraq; from six a. M səhər
saat altıdan; from beginning to end - əvvəldən sona qədər;
from
[frɔm] - take the knife from the child - bıçağı uşaqdan alın; take ten
from fifteen - on beşdən on çıxın; to exclude from the number -
saydan azaldın; they withdrew the team from the match - komanda yarışa
buraxılmadı; he was excused from digging - O, ağır torpaq işlərindən
azad oldu. prevent him from going there onu ora buraxmayın.
from
[frɔm] - I know it from papers - Mən bunu qəzetlərdən bilirəm. to
speak (to write down) from memory - yaddaşdan demək (qeyd etmək);
from
[frɔm] - to suffer from cold soyuqdan əziyyət çəkmək; he died from
blood-poisoning - O, qanın zəhərlənməsindən öldü.;
from
[frɔm] - to tell real silk from its imitation - təbii ipəyi süni
ipəkdən fərqləndirmək; customs differ from country to country - Hər
bir ölkədə özünün adətləri var;
from
[frɔm] - from under - altından; from under the table stolun
altından;
out of
-
She took a handkerchief out of the drawer.
O, burun yaylığını qutudan götürdü.
out of
- dan-dən; he took a watch out of his pocket - O, saatı cibindən
çıxartdı; we found lodgings out of town - Biz şəhər kənarında mənzil
tapdıq; out of money - pulsuz; we are out of cigarettes -
siqaretimiz tükənib;
ZAMAN ÖNLÜKLƏRİ
on
[ɔn] - vaxt bildirərkən; on Friday cümə günü; on the seventh of
November - yeddisi noyabrda;
on
[ɔn] - Come
on Monday.
Bazar ertəsində gəlin.
in
[ɪn] - Spring begins in March. Bahar martda başlanır.
in
[ɪn] - in March - martda; in such a stor belə bir çovğunda,
küləkdə; in the morning (evening) - səhər (axşam); in suummer
(winter) - yazda (qışda);
at
[æt], [ət] -
Our lesson will begin at ten o`clock.
Bizim dərs saat 10-da başlanır.
at
[æt], [ət] - at six o'clock - saat altıda; at daybreak sübh vaxtı,
dan yeri söküləndə; at night gecə, gecə vaxtı;
at
[æt], [ət] - at dinnertime nahar vaxtında; at the end of the lesson -
dərsin sonunda; at present indiki zamanda, indi; at an early age
erkən yaşda;
before
[bɪ'fɔ:]
Michael rose before dawn.
Maykl günəş çıxanadək yerindən qalxdı.
before
[bɪ'fɔ:] - before dinner nahardan qabaq; before thewar müharibədən
əvvəl; the day yesterday - srağı gün;
before
[bɪ'fɔ:] - before long - tezliklə; before now - əvvəl, buna qədər;
Chaucer lived before Shakespeare - Çoser Şekspirə qədər yaşamışdır.
before
[bɪ'fɔ:] - I love him before myself Mən onu özümdən çox sevirəm.
after
['ɑːftə] -
I shall speak to you after the lesson. -
ən dərsdən sonra səninlə danışaram.
after
['ɑːftə] sonra, keçdikdən sonra; she will come after supper - O,
axşam yeməyindən sonra gələr; they met after ten years - Onlar on ildən
sonra görüşdülər; after his arrival onun gəlişindən sonra; day after
day bi gündən sonra;
after
['ɑːftə] - the day tomorrow sabah yox, birisi gün
until
[ən'tɪl] = till I -
They will stay here until next week.
Onlar burada növbəti həftəyədək qalacaqlar.
until
[ən'tɪl] dək, can-cən, qədər; he did not write us till last week
- Keçən həftəyə qədər o, bizə heç nə yazmamışdı.
until
[ən'tɪl] -
We stayed there till June.
Biz orada iyuna qədər qaldıq.
during
['djuərɪŋ] - ərzində,dövründə, müddətində; I saw many intresting
things during my vacation. Mən məzuniyyətim dövründə çoxlu
maraqlı şeylər gördüm.
between
[bɪ'twi:n] arasında; between times, between whiles - fasilələr
arasında; He was here between two and three o`clock. O, saat
2-3 arasında burada olmuşdu.
BƏZİ ZAMAN ÖNLÜKLƏRİ
Hansı zaman müddəti haqqında söhbət getməsindən asılı olaraq
müxtəlif zaman önlüklərindən istifadə olunur.
at [æt], [ət] önlüyündən zamanın saatla göstərilməsində istifadə olunur.
at
önlüyü night [naɪt] (gecə), noon [nu:n] (günorta) və
midnight ['mɪdnaɪt] (gecə yarısı) ilə
at
John gets up at 7:00 o'clock.
He has lunch at noon.
He doesn't sleep well at night
Saatdakı
zaman haqqında danışılan vaxt at önlüyündən istifadə olunur. At önlüyü
night, noon və midnight in ilə birgə işlənir.
Betty doesn't work in the morning.
Leap years occur in 1996, 2000, 2004, etc.
in önlüyü morning, affernoon, evening ilə istifadə olunur:
in önlüyü illərin də adları ilə birgə istifadə olunur:
in önlüyü ayların adları ilə də birgə istifadə olunur:
Helen always takes her vacation
in July.
On önlüyündən həftənin və ayların adları ilə birgə istifadə
olunur:
Offices are closed on July 4th.
on
People don't dress up on Fridays.
Önlüklərin işlədilməsi qaydalarına aid nümunələr
a) in, om, at önlüyü məkan bildirən zaman yazılır.
in the box; in the garden; in the kitchen
- qutuda, bağda, mətbəxdə
The cat is lying on the table.
Pişik stolun üstündə uzanıb.
a number on the door
- qapıdakı nömrə
dirt on your shirt
-
sənin köynəyindəki çirk
on the second floor
ikinci mərtəbədə
a town on the Mississippi River
- Misisipi çayının yanındakı şəhər
a village on the border
- sərhəddəki kənd
He is standing at my door.
O, qapıda dayanıb.
She is sitting at my desk.
O, mənim masamın arxasında oturur.
The car is at the crossroads.
Maşın dörd yol ayrıcındadır.
We meet at the theater.
Teatrda görüşərik.
There are 200 seats in the theater.
Teatrda 200 yer var.
b) Coğrafi adların qarşısındakı önlüklər;
in Europe
- Avropada materiklərin qarşısında
in Spain İspaniyada ölkələrin qarşısında
in Florida Floridada ştatların qarşısında
in London
Londonda şəhərlərin qarşısında
on Broadway, on
Fifth Avenue, on 44th Street
küçələrin qarşısında
at 45 Lake Road
Göl küçəsindəki 45 saylı evdə - evlərin qarşısında
at my new address
mənim yeni ünvanımda ünvanların qarşısında
at home, at work, at school
- evdə, işdə, məktəbdə (artiklsiz)
at the station, at the airport
vağzalda, aeroportda
at the seaside
dənizdə
at the top
zirvədə, yuxarıda
at Bob's house
Bobun evində
c) Zaman önlükləri
Hours
- AT. At 6 o'clock
saat 6-da;
At 7:30
7.30-da
Days - ON. On Tuesday
Çərşənbə axşamında;
On November, 1st
noyabrın birində
Months, seasons, years, decades, centuries - IN.
in May
-
mayda
in summer
-
yayda
in 2011
2011-ci ildə
in the 60s
60-cı illərdə
in
the 20 century
XX əsrdə
In two hours you must be at home.
İki saatdan sonra siz evdə olmalısınız.
by 6 o'clock
saat 6-ya yaxın
Last week
keçən həftədə
This month
bu ayda
Next year
növbəti ildə
Νε
left school last year
.-
O, məktəbi keçən ildə atdı.
I'll see him next Tuesday.-
Mən onu növbəti çərşənbə axşamı günüdə görərəm.
two times a day
gündə iki dəfə
three times a year
ildə üç dəfə
I go to school 5 times a week
.-
Mən həftədə 5 dəfə məktəbə gedirəm.
on time
dəqiq plan üzrə
The train arrives on time .-
Qatar vaxtında çatır.
in time
çatmaqdan ötrü çoxda gec deyil
You must be there in time for dinner.
Siz nahara yaxın orada olmalısınız.
at any time
-
istənilən vaxtda
at the moment
indiki anda
at lunch
lançda, ikinci səhər yeməyində
in the morning, in the evening
səhər, axşam
on Sunday morning
Bazar günü səhər
at night
gecə
